Cảng nằm trên trục hành lang kinh tế Đông – Tây (EWEC), tiếp giáp với cửa khẩu quốc tế Cầu Treo, cách Viêng Chăn (Lào) chỉ ~400 km – ngắn hơn so với tuyến Lào – Thái – Singapore.
1. Liên kết nội địa (Bắc Trung Bộ – Bắc Lào)
Vũng Áng giữ vai trò trò chơi chiến đấu hạt nhân hậu cần tại trung tâm khu vực Bắc Trung Bộ, hội tụ các điều kiện để phát triển thành trung tâm hậu cần cửa biển phục vụ khu vực nguyên liệu công – nông nghiệp và công nghiệp nặng trong khu vực. Các thế mạnh bao gồm:
a) Cửa ngõ biển duy nhất của vùng nối hành lang Lào – Việt
- Kết nối trực tiếp với QL8A (Cửa khẩu Cầu Treo), kết nối Lào và miền Tây Nghệ An, hình thành hành lang thương mại Lào – Hà Tĩnh – biển Đông.
- Đóng vai trò chơi trò chơi "biển hóa" vùng Tây Nghệ An và Bắc Lào – những vùng giàu tài nguyên khoáng sản, gỗ, nông sản.
- Là cửa ngõ xuất nhập khẩu cho nhiều khu công nghiệp như: KKT Vũng Áng, CCN Hương Sơn, KCN VSIP Nghệ An, KCN Tân Kỳ, và các CCN ở Quảng Bình.
b) Hạ tầng giao thông nội vùng có lợi
- Pad Bắc Nam (QL1, đường sắt, cao tốc Bắc – Nam đang xây dựng) và trục Đông Tây (QL8, QL12) tạo thành hệ thống kết nối logistics “xương cá”.
- Gần các khu đô thị đang phát triển như TP. Vinh, thị xã Kỳ Anh, TP. Đồng Hới – cung cấp nguồn lao động kỹ thuật và trung tâm điều phối hàng hóa.
c) Hàng nguồn địa phương
-Xuất khẩu: than, thanh sắt, thép (Formosa), xi măng, clinker, nông sản (cam, chè, lúa bình miền Tây Nghệ An, Hà Tĩnh).
- Nhập khẩu: nguyên vật liệu sản xuất, loầu dầu, hàng tiêu dùng, thiết bị máy móc phục vụ công trình hạ tầng cao.
d) Tiềm năng phát triển nội địa Logistics
- Dễ dàng xây dựng ICD (Cảng cạn) nội vùng tại Đức Thọ, Hương Sơn (Hà Tĩnh), Đô Lương (Nghệ An), nhờ vị trí gần QL8/QL15 và giá đất thấp.
- Có thể phát triển các khu vực hậu cần bảo vệ gắn kết với các CCN địa phương, hỗ trợ phân phối hàng hóa từ các vùng sâu xa. • Tuyến Viêng Chăn – Cầu Treo – Vũng Áng ngắn hơn 300–500 km so với Viêng Chăn – Bangkok – Mông Laem Chabang.
- Chi phí vận chuyển giảm 20–30% khi sử dụng quỳ Vũng Áng thay vì các mẫu Thái Lan hoặc TP.HCM.
e) Trung tâm trong việc tải đa phương thức chuỗi
- Cảng kết nối trực tiếp với các hoạt động tải lên:
- Hành lang EWEC (Đông – Tây): Mawlamyine – Mukdahan – Savannakhet – Vũng Áng.
- Hành lang Bắc Nam (NS-EW): Vũng Áng – Hà Nội – Côn Minh (Trung Quốc).
- Dễ dàng kết nối với hệ thống ASEAN: Singapore – Klang – Tanjung Priok.
f) Tiềm năng hậu cần liên vận Việt – Lào – Thái
- Đề xuất thành lập ICD Lào tại Viêng Chăn, với tuyến vận chuyển phong kín sang Vũng Áng.
- Hợp tác phát triển chuỗi kho lạnh xuất khẩu nông sản từ Lào qua Vũng Áng ra Nhật Bản – Hàn Quốc.
2. Liên kết quốc tế (Lào – Thái Lan – ASEAN – Đông Á)
a) Cửa ngõ biển ngắn nhất cho Lào và Đông Bắc Thái Lan
- So với tuyến biển qua Bangkok, hành trình Viêng Chăn – Vũng Áng ngắn hơn 300–500 km, tiết kiệm 2–3 ngày vận chuyển và 20–30% chi phí hậu cần.
- Tuyến QL8 và cửa khẩu quốc tế Cầu Treo được đánh giá là hành lang giao thương chiến lược giúp Lào vươn ra biển Đông.
b) Trung tâm kết nối chuỗi cung ứng xuyên biên giới (CBL – Cross Border Logistics)
Cảng Vũng Áng có thể trở thành ứng dụng đầu tiên:
- Lào: khoáng sản, gỗ, nông sản → Vũng Áng → Đông Á (Hàn, Nhật, Trung Quốc).
- Thái Lan – Lào – Việt: liên vận đường bộ – đường thủy – đường biển thông suốt.
- Có thể tích hợp vận chuyển hàng lạnh (nông sản, thực phẩm) với logistics hiện đại.
c) Vai trò trong mạng lưới quốc tế và đá trung chuyển
- Kết nối cụm Singapore – Malaysia: tiếp nhận tàu trung chuyển nhỏ, luân chuyển hàng qua ví trung chuyển ( Singapore, Tanjung Pelepas).
- Tiềm năng trở thành thành cơn trung chuyển hàng hóa của Lào: nếu phát triển ICD tại Viêng Chăn hoặc Savannakhet và hành lang container hóa.
d) Đề xuất mở tuyến vận tải container xuyên biên giới Việt – Lào – ASEAN
- Thành lập liên danh logistics ba bên (Việt – Lào – Thái).
- Phát triển mô hình Logistics Khu Thương mại Tự làm tại kết nối với trung tâm thương mại Lào tại Hà Tĩnh hoặc TP. Vinh.
3. Giải pháp thực hiện
. Xây dựng cụm – logistics – ICD đồng bộ: phát triển mô hình cần đa năng, tích hợp logistics kho ngoại quan, depot container.
b. Đầu tư theo hình thức PPP hoặc BOT cải tiến: Huy động nguồn vốn xã hội hóa, ưu tiên nhà đầu tư chiến lược từ Singapore, Hàn Quốc, Lào.
c. Thúc đẩy hợp tác quốc tế 3 bên (Việt – Lào – Thái):
- Loại bỏ rào cản có thể chế độ tải quốc gia liên kết.
- Ký Hiệp định vận tải liên vận toàn tuyến Lào – Vũng Áng.
d. Ứng dụng AI và dữ liệu lớn vào điều khiển hành động và dự báo theo yêu cầu tải xuống:
- Điều chỉnh tàu tối, container hàng dự kiến.
- Tạo trung tâm vận hành tải hóa hóa dữ liệu Bắc Trung Bộ.
đ. Phát triển bền vững Kết nối môi trường và sinh kế địa phương:
- Bảo tồn biển Vũng Áng, trồng rừng chắn sóng, xây dựng xã hội sinh thái.
Tác giả: Viện trưởng Nguyễn Thái Bình –Viện ứng dụng Công nghệ AI và Thương mại số
